SQL GROUP BY: Gruplayıp Toplamayı Anlamak

"Hangi ay ne kadar sattık?" ya da "müşteri başına kaç sipariş düşüyor?" gibi sorular tek tek satırlarla değil, satır gruplarıyla ilgilenir. SQL'de satırları bir kolona göre öbekleyip her öbek için tek bir sayı üretmenin yolu GROUP BY'dır. Mantığını bir kez oturttuğunuzda raporların yarısı buradan çıkar.

GROUP BY tam olarak ne yapar?

GROUP BY, aynı değere sahip satırları tek bir gruba toplar; SELECT'teki toplama fonksiyonu (COUNT, SUM, AVG, MIN, MAX) da her grup için bir sonuç üretir. Kategoriye göre toplam adedi görelim:

SELECT kategori,
       COUNT(*) AS urun_sayisi,
       AVG(fiyat) AS ortalama_fiyat
FROM urunler
GROUP BY kategori
ORDER BY urun_sayisi DESC;

Altın kural: SELECT'te yer alan her kolon ya GROUP BY'da olmalı ya da bir toplama fonksiyonunun içinde. Aksi halde veritabanı "bu kolonun grup içinde hangi değerini basayım?" diye takılır.

WHERE ile HAVING arasındaki fark nedir?

İkisi de filtreler, ama farklı anda. WHERE gruplama olmadan önce satırları eler; HAVING gruplama sonrasında grupları eler. "En az beş sipariş vermiş müşteriler" gibi bir koşul ancak gruplama sonrası bilindiği için HAVING'e girer:

SELECT musteri_id, COUNT(*) AS siparis_sayisi
FROM siparisler
WHERE tarih >= DATE '2026-01-01'
GROUP BY musteri_id
HAVING COUNT(*) >= 5;

Sıralamaya dikkat: önce WHERE (2026'dan önceki siparişleri at), sonra GROUP BY (müşteriye göre öbekle), en son HAVING (beşten az sipariş vereni ele). Bu sırayı bilmek çoğu "neden yanlış sonuç geliyor?" sorusunu ortadan kaldırır.

Birden fazla kolona göre gruplama

GROUP BY'a birden çok kolon verebilirsiniz; gruplar bu kolonların kombinasyonuna göre oluşur. Yıl ve aya göre ciro klasik örnektir:

SELECT EXTRACT(YEAR FROM tarih)  AS yil,
       EXTRACT(MONTH FROM tarih) AS ay,
       SUM(tutar) AS ciro
FROM siparisler
GROUP BY EXTRACT(YEAR FROM tarih), EXTRACT(MONTH FROM tarih)
ORDER BY yil, ay;

Veritabanına göre neye dikkat etmeli?

En sık kafa karıştıran nokta MySQL'dir: ONLY_FULL_GROUP_BY modu kapalıysa MySQL, GROUP BY'da olmayan bir kolonu şikayet etmeden basar ve rastgele bir değer döndürür. Sessiz ve tehlikeli. Modern MySQL sürümlerinde bu mod açık gelir; açık tutun. PostgreSQL, SQL Server ve Oracle bu durumda zaten hata verir, bu yüzden sizi yanlıştan korur.

Aynı raporu SQL yazmadan istiyorsanız PerSight'a "2026 cirosunu aya göre göster" ya da "en az beş sipariş vermiş müşterileri getir" demeniz yeterli. Sonucu tablo ve grafik olarak önünüze koyar, arkasındaki GROUP BY sorgusunu da açıkça gösterir.